اسم اللّه ( ا م لّا ) فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ( انعام - 118 ) مقصود از ذكر نام خدا گفتن « بسم اللّه » و به قولى گفتن هر اسمى است كه مخصوص خدا باشد . در مورد كافى بودن « بسم اللّه » اجماع است . ( مجمع البيان ) اسمعيل ( ا ما ) پيامبرى كه نام « 1 » مباركش 12 بار در قرآن مجيد ( در سوره‌هاى بقره 125 و 127 و 133 و 136 و 140 - آل عمران 84 - نساء 162 - انعام 86 - ابراهيم 39 - مريم 54 - انبياء 85 - ص 48 ) ذكر شده است . در سوره‌هاى بقره و آل عمران و نساء و ابراهيم همراه با نام ابراهيم و در سوره‌هاى انعام و انبياء و ص همراه با نام انبياى بنى اسرائيل و غيره مانند زكريا و يحيى و عيسى و الياس و اليسع و يونس و لوط و ذا الكفل و در سورهء مريم همراه با صادق الوعد « 2 » آمده است . اين پيامبر بزرگ فرزند حضرت ابراهيم خليل اللّه و مادرش حضرت هاجر است ( و هاجر كنيزى بود كه حضرت سارا همسر حضرت ابراهيم به وى بخشيده بود ) و بعد مدتى حضرت سارا از همسرش بخواست تا هاجر و فرزندش را دور كند و آن حضرت به فرمان الهى آن دو تن را به بيابان بىآب و علف مكه برد و بازگشت . طبق روايات در اين نقطه حضرت هاجر جهت يافتن آب هفت بار فاصلهء بين دو كوه صفا و مروه را پيمود ولى آبى نيافت ، ولى چون حضرت اسماعيل كه طفلى بود پا به زمين ساييد چشمه آبى زير پايش جوشش گرفت و بنقلى حضرت جبرئيل اين آب را ( كه به زمزم مشهور شده ) براى ايشان از زمين برآورد . با پيدايش آب در اين سرزمين قبيلهء جرهم در آن سكنى گزيد و حضرت اسماعيل در اين مكان رشد مىكرد تا اين كه پدر كه گهگاه به ديدن او مىآمد از سوى خداوند مأمور قربان كردن فرزند شد و چون اقدام نمود با اين اطاعت پدر و رضايت پسر ، به فرمان خداوند كارد از بريدن گلو باز ايستاد قرآن مجيد در سورهء صافات به مسئلهء قربانى فرزند حضرت ابراهيم به امر خداوند بدون ذكر نام فرزند اشاره مىكند . يهوديان اين ذبيح را حضرت اسحاق عليه السّلام كه جد يهوديان است ميدانند ولى از قرآن مجيد به دست مىآيد كه مژدهء ولادت حضرت اسحاق عليه السّلام پس از جريان قربانى به حضرت ابراهيم عليه السّلام داده شد و روايات اهل بيت ( عليهم السلام ) نيز ذبيح را حضرت اسماعيل عليه السّلام مىدانند و در حديث آمده كه رسول اللّه فرمود : « انا ابن الذبيحين » و لذا اكثر مفسرين اسلامى ذبيح را حضرت اسماعيل عليه السّلام مىدانند . طبق قرآن ( بقره - 27 ) حضرت اسماعيل عليه السّلام در بناى كعبه با پدر شركت كرد و بر اساس قرآن ( بقره 136 - آل عمران 84 ) آن حضرت پيغمبر بود و طبق نقل به دعوت و ارشاد قبيلهء « جرهم » مأمور گرديد . اقوام عرب از نسل اين پيامبرند و ايشان از اجداد اعلاى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و إله محسوب مىشوند . اولاد وى خدا پرست بودند و طبق نقل به شريعت حضرت ابراهيم عليه السّلام عمل مىكردند و با بعثت حضرت موسى عليه السّلام اولاد حضرت اسماعيل عليه السّلام از متابعت او مستثنى شدند و در تاريخ نيامده كه هيچيك از آنان

--> ( 1 ) . به معنى بندهء شنونده خدا ذكر شده است . ( 2 ) . در تسميهء آن حضرت به صادق الوعد گفته‌اند چون به پدر در مورد قربانى شدن خود گفت اين كار را بكن من صبر خواهم كرد و در وقت عمل بوعده وفا كرد ( و يا وجه ديگر ) . و در « قاموس قرآن » آمده است به احتمالى « صادق الوعد » غير از حضرت اسماعيل بن ابراهيم ( عليهما السلام ) است و اسماعيل در قرآن نام دو تن از پيامبران است .